گسترش مسیرهای تامین مالی در فرابورس/سرمایه‌گذار را نباید تنبیه کرد

به گزارش صدای بورس، محمود گودرزی، مدیرعامل بورس تهران، در هفتمین همایش تأمین مالی و در پنل «فرصت‌های تأمین مالی از طریق بازار سرمایه»، با تشریح سیاست‌های کلیدی این نهاد در سال‌های اخیر، بر افزایش سطح تعامل بورس تهران از مسیر بازارسازی و ابزارسازی تأکید کرد.

مدیرعامل بورس تهران، در هفتمین همایش تأمین مالی از برنامه‌ریزی برای انجام یک عرضه اولیه بزرگ در بازار سرمایه خبر داد و گفت: مقدمات عرضه اولیه یک شرکت بزرگ پتروشیمی با ارزش تقریبی ۱۰۰۰ هزار میلیارد تومان انجام شده است.

وی با اشاره به عملکرد بازار سرمایه در حوزه عرضه‌های اولیه از ابتدای سال جاری افزود: تاکنون ۸ عرضه اولیه در بورس تهران انجام شده که مجموع ارزش بازار این شرکت‌ها به حدود ۱۴۰ هزار میلیارد تومان رسیده و به همین میزان تأمین مالی از این محل محقق شده است.

مدیرعامل بورس تهران با بیان اینکه عرضه‌های اولیه انجام‌شده بازدهی مناسبی برای سهامداران به همراه داشته‌اند، تصریح کرد: بررسی‌ها نشان می‌دهد میانگین بازدهی این عرضه‌ها حدود ۶۰ درصد بوده که روندی معقول و قابل قبول برای بازار سرمایه محسوب می‌شود.

گودرزی با اعلام خبر ورود یکی از بزرگ‌ترین شرکت‌های پتروشیمی کشور به تابلوی معاملات بورس تهران گفت: اقدامات اولیه برای عرضه اولیه یک مجموعه بزرگ پتروشیمی با ارزش تقریبی ۱۰۰۰ همت به پایان رسیده و پس از نهایی شدن جزئیات، این عرضه در دستور کار بورس تهران قرار خواهد گرفت. همچنین به‌زودی دو پروژه بزرگ دیگر نیز از طریق سازوکار شرکت‌های سهامی پروژه در بورس تهران تأمین مالی می‌شوند.

وی در بخش دیگری از سخنان خود به چالش‌های موجود در فرآیند ارزش‌گذاری اشاره کرد و گفت: متأسفانه در حال حاضر شاهد اختلاف‌های قابل توجه در مفروضات گزارش‌های ارزش‌گذاری نهادهای مالی هستیم؛ به‌گونه‌ای که گاهی دو نهاد مالی در فاصله کوتاهی، مفروضات کاملاً متفاوتی درباره نرخ ارز و تورم ارائه می‌دهند که این موضوع اعتبار فرآیند ارزش‌گذاری را با چالش مواجه می‌کند.

مدیرعامل بورس تهران با تأکید بر ضرورت بازنگری در این فرآیندها افزود: در شرایط فعلی، رغبت برخی تأمین سرمایه‌ها برای انجام ارزش‌گذاری کاهش یافته، چرا که جبران خدمات با سطح ریسک پذیرفته‌شده تناسب ندارد.

گودرزی خاطرنشان کرد: برای کاهش ریسک و افزایش مسئولیت‌پذیری، لازم است مشابه رویه‌های بین‌المللی، به نهادهای ارزش‌گذار اجازه داده شود در فرآیند عرضه‌های اولیه، خود نیز به‌عنوان سهامدار مشارکت داشته باشند تا هم تضاد منافع کاهش یابد و هم کیفیت ارزش‌گذاری‌ها ارتقا پیدا کند.

شیرازی:کارنامه درخشان تأمین مالی جمعی و عرضه‌های اولیه

در ادامه این همایش، محمد علی شیرازی، مدیرعامل فرابورس ایران، به تشریح جزئیات سازوکارهای جدید عرضه و تفاوت‌های بنیادین بازارهای مختلف تحت مدیریت فرابورس پرداخت.

مدیرعامل فرابورس ایران درباره اختصاص ۳ درصد از عرضه‌های ۹ درصدی به صندوق‌های سرمایه‌گذاری گفت: این صندوق‌ها میلیون‌ها یونیت‌هولدر دارند و در واقع متعلق به عامه مردم هستند. تخصیص نیافتن سهم به این صندوق‌ها به مثابه تنبیه خیل عظیمی از سرمایه‌گذارانی است که روش غیرمستقیم را برای ورود به بازار انتخاب کرده‌اند.

شیرازی در تشریح ساختار بازار توافقی افزود: این بازار تفاوت بنیادین با بازارهای معمول دارد؛ بازار توافقی نه حراج است و نه پیوسته، بلکه مبتنی بر توافق طرفین شکل می‌گیرد. در حالی که شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس تهران یا بازارهای اول و دوم فرابورس، ضوابط سخت‌گیرانه‌ای را پشت سر گذاشته و ریسک‌های آن‌ها افشا و مدیریت شده است، شرکت‌های بازار توافقی صرفاً نزد سازمان ثبت شده‌اند و به دلیل تعداد زیاد سهامدار امکان معامله پیدا کرده‌اند.

وی ادامه داد: بازار توافقی در تمام دنیا «دلال‌محور» (Dealer-based) است و معاملات در آن به صورت بلوکی انجام می‌شود. ما نمی‌توانیم ساختاری خارج از استانداردهای جهانی ایجاد کنیم و اگر چنین کنیم، مسیر اشتباهی را طی کرده‌ایم.

مدیرعامل فرابورس ایران با تأکید بر برتری عقل جمعی بازار نسبت به دیدگاه‌های فردی گفت: عقل بازار بسیار بیشتر از عقل من یا گروهی محدود از کارشناسان عمل می‌کند. در روش دو مرحله‌ای عرضه، حدود ۱۶۰ صندوق سرمایه‌گذاری که توسط بیش از ۵۰۰ متخصص تأیید شده مدیریت می‌شوند، قیمت را کشف می‌کنند.

شیرازی تصریح کرد: قیمتی که توسط این متخصصان استخراج می‌شود، بدون حتی یک ریال تغییر به عموم مردم عرضه می‌گردد. این مکانیزم ضمن حذف دخالت‌های سلیقه‌ای، شبهات پیرامون قیمت‌گذاری را نیز از بین می‌برد، چرا که مبتنی بر دستورالعمل‌های مصوب و الگوهای بین‌المللی است.

وی در بخش دیگری از سخنان خود به دسته‌بندی بازارها اشاره کرد و افزود: بازار «نوآفرین» برای شرکت‌های دانش‌بنیان و استارتاپ‌هایی طراحی شده که در مسیر رشد قرار دارند و هنوز به بلوغ شرکت‌های بزرگ نرسیده‌اند. بازار توافقی نیز در دو تابلوی اوراق بدهی و سهام فعالیت می‌کند که بخش بدهی آن عمدتاً مختص اوراق کوچک تا سقف ۲۰۰ میلیارد تومان و کوتاه‌مدت است.

شیرازی مزیت اصلی این بازار را سرعت بالا و هزینه کم دانست و گفت: در این بازار الزامی به حضور بازارگردان یا متعهد پذیره‌نویسی وجود ندارد که همین موضوع فرآیند تأمین مالی را برای شرکت‌های کوچک‌تر تسهیل می‌کند.

مدیرعامل فرابورس ایران با اشاره به موفقیت ابزار تأمین مالی جمعی (Crowdfunding) اظهار داشت: تاکنون ۶۹۳ طرح از این طریق موفق به جذب ۱۴ هزار میلیارد تومان سرمایه شده‌اند که نشان‌دهنده اقبال شرکت‌های کوچک و متوسط به این ابزار نوین است.

وی در ادامه با ارائه آماری از عملکرد سال جاری گفت: از ابتدای سال تاکنون ۳۳ شرکت در بازارهای مختلف فرابورس درج شده‌اند که نسبت به مدت مشابه سال گذشته رشد ۱۲۰ درصدی داشته است. همچنین با ۱۹ مورد عرضه اولیه و گشایش نماد، رشد ۲۶ درصدی را ثبت کرده‌ایم و در صورت مساعد بودن شرایط بازار، رکورد تاریخی عرضه‌های اولیه فرابورس تا پایان سال شکسته خواهد شد.

خوش‌نیاز: بازار سرمایه؛ مسیر تأمین مالی واحدهای جدید آب‌شیرین‌کن

در بخش دیگری از هفتمین همایش تأمین مالی، نصرت خوش‌نیاز، مدیرعامل شرکت مهندسی توسعه آب آسیا، به تشریح دستاورد بزرگ این شرکت در حوزه شیرین‌سازی و انتقال آب از خلیج فارس به فلات مرکزی ایران پرداخت.

نصرت خوش‌نیاز؛ مدیرعامل شرکت مهندسی توسعه آب آسیا گفت: عملیات اجرایی این پروژه در مجاورت دریا از سال ۱۳۸۹ و با هدف تأمین آب آشامیدنی بندرعباس آغاز شد.

وی بیان کرد: در سال ۱۳۹۲، شرکت‌های صنعتی و معدنی گل‌گهر، ملی مس و چادرملو در قالب شرکت تأمین و انتقال آب خلیج فارس تصمیم گرفتند آب مورد نیاز برای تولید پایدار و توسعه فعالیت‌های خود را از خلیج فارس تأمین کنند؛ چراکه منبع پایدار دیگری وجود نداشت و بدون شیرین‌سازی و انتقال آب به فلات مرکزی، ادامه حیات این مجتمع‌ها عملاً امکان‌پذیر نبود.

خوش‌نیاز افزود: بر همین اساس، مالکیت پروژه آب آسیا از مالکان وقت شرکت مهندسی توسعه آب آسیا خریداری شد و این شرکت با مشارکت و مالکیت گل‌گهر، ملی مس و چادرملو فعالیت خود را در قالب شرکت تأمین و انتقال آب خلیج فارس آغاز کرد. از سال ۱۳۹۲ تا ۱۳۹۶، بخش عمده‌ای از اقدامات به اخذ مجوزها اختصاص داشت؛ چراکه پروژه ماهیتی زیرساختی دارد، مسیر انتقال آن طولانی است و الزامات زیست‌محیطی متعددی باید رعایت می‌شد.

وی ادامه داد: از سال ۱۳۹۶ پروژه وارد فاز اجرایی شد و در آبان‌ماه ۱۳۹۹، با ظرفیت ۲۰۰ هزار مترمکعب در شبانه‌روز، عملیات شیرین‌سازی و انتقال آب به استان کرمان آغاز شد. به گفته وی، در اردیبهشت‌ماه ۱۴۰۰ آب به مجتمع گل‌گهر رسید و متعاقب آن، سه تا چهار ماه بعد، مجتمع صنعتی و معدنی مس سرچشمه و سپس مجتمع صنعتی و معدنی چادرملو نیز تحت پوشش این طرح قرار گرفتند.

مدیرعامل مهندسی توسعه آب آسیا با اشاره به وضعیت فعلی پروژه گفت: در حال حاضر، آب مورد نیاز فولاد مبارکه و پالایشگاه اصفهان نیز از طریق واحدهای نمک‌زدایی این مجموعه تأمین و توسط شرکت تأمین و انتقال آب خلیج فارس به فلات مرکزی منتقل می‌شود. به جرأت می‌توان گفت که حدود ۳۳ تا ۳۵ درصد ارزش بازار سرمایه کشور، آب مورد نیاز خود را از این واحدهای نمک‌زدایی تأمین می‌کند.

وی با تأکید بر اهمیت راهبردی آب به‌عنوان یک نهاده حیاتی اظهار کرد: صنایع بزرگ معدنی و فلزی کشور وابستگی بالایی به منابع پایدار آب دارند و خوشبختانه بخش عمده عملیات اجرایی این پروژه به پایان رسیده است. این طرح نقش مهمی در توسعه اقتصاد دریامحور و همچنین توسعه متوازن فلات مرکزی برای صنایعی دارد که با استفاده از این آب می‌توانند به تولید پایدار و ادامه فعالیت خود ادامه دهند.

خوش‌نیاز با اشاره به تجارب بین‌المللی گفت: نمونه‌هایی مانند کشاورزی پیشرفته و فوق‌پیشرفته در جنوب اسپانیا نشان می‌دهد که با استفاده از فناوری‌های نمک‌زدایی، حتی فعالیت‌های کشاورزی نیز امکان‌پذیر شده و این تجربه می‌تواند مورد توجه قرار گیرد.

وی بیان کرد: با هدف تحقق توسعه پایدار و آماده‌سازی برای اجرای واحدهای بعدی، تصمیم گرفتیم از ظرفیت‌ها و متدولوژی‌های بازار سرمایه برای تأمین مالی توسعه استفاده کنیم؛ به‌گونه‌ای که ضمن حفظ تولید فعلی، منابع لازم برای اجرای واحدهای سوم و چهارم و توسعه تأمین آب صنایع در فلات مرکزی و نوار ساحلی کشور، متناسب با چشم‌انداز پیش‌بینی‌شده در برنامه هفتم توسعه، فراهم شود.

حسینی :تأمین مالی بنگاه‌ها در مسیر سلب حق‌تقدم نیازمند اصلاحات است

سید فرهنگ حسینی، عضو هیأت‌مدیره کاوه پارس، در هفتمین همایش تأمین مالی از طریق بازار سرمایه و در پنل «تأمین مالی از طریق پذیرش شرکت‌ها در بورس» بیان کرد: تجربه پذیرش شرکت‌ها که در حدود ۸۰ درصد کشورهای جهان اجرا می‌شود، نشان می‌دهد این اقدام نقش مستقیمی در رشد اقتصادی و افزایش نقدشوندگی بازارها دارد.

وی افزود: تحول اساسی در اواخر دهه ۹۰، به‌ویژه در سال ۹۸ رخ داد؛ به‌طوری‌که فرآیند پذیرش و هیأت‌های پذیرش از سازمان بورس به شرکت‌های بورس و فرابورس منتقل شد. این تغییر، از یک‌سو وظیفه شرکت‌های بورس را از یک نقش صرفاً اجرایی به نقشی نظارتی تبدیل کرد و از سوی دیگر باعث چابک‌تر شدن ساختارهای پذیرش شد. به این ترتیب، شاهد گذار از پذیرش شرکت‌های دولتی مشمول اصل ۴۴ به سمت پذیرش شرکت‌های خصوصی در این دوره بودیم.

حسینی با اشاره به افزایش حجم پذیرش‌ها در سال‌های اخیر گفت: در سال ۱۴۰۴ شاهد افزایش تمایل به عرضه‌های اولیه هستیم و باید بگوییم که رونقی که در سال ۹۹ در بازار سرمایه شکل گرفت، تمایل شرکت‌ها اعم از دولتی، عمومی و خصوصی را برای ورود به بازار افزایش داد. از سال ۹۸ نیز نقش بورس‌ها پررنگ‌تر شد و تا حدی نقش بازاریابی آن‌ها در پذیرش شرکت‌ها تقویت شد. در همین دوره، شاهد ورود کارآفرینان دهه ۶۰ و ۷۰ به بازار سرمایه بودیم.

عضو هیأت‌مدیره کاوه پارس با بیان اینکه نگاه غالب به پذیرش شرکت‌ها بیشتر معطوف به خروج سهامداران و واگذاری سهام است، گفت: تأمین مالی بنگاه‌ها در این فرآیند چندان قوی نیست و مسیر اصلی تأمین مالی از محل سلب حق‌تقدم می‌گذرد، در حالی که فرآیندهای قانون تجارت اجازه انجام سریع این مسیر را نمی‌دهد. بنابراین، نیاز است اصلاحاتی صورت گیرد تا برخی فرآیندها، مانند بازگشایی سریع نماد یا تعیین قیمت رقابتی، امکان‌پذیر شود.

وی با اشاره به کیفیت عرضه‌های اولیه افزود: عرضه‌های اولیه‌ای که انجام شده، با توجه به دستورالعمل‌ها و ساختارهای موجود، از نظر کیفی به‌طور قابل توجهی بهبود یافته‌اند. با این حال، به نظر من برای تحقق الزامات حاکمیت شرکتی، لازم است الزامات بیشتری برای یک دوره چندساله پس از عرضه نیز در شرکت‌ها اعمال شود؛ از جمله در سیاست‌های تقسیم سود، افزایش سرمایه و حتی کاهش ثانویه.

حسینی در ادامه و با اشاره به بحث کشف قیمت بیان کرد: در سال‌های اخیر، بخشی از فرآیند کشف قیمت به صندوق‌های سرمایه‌گذاری واگذار شده است؛ صندوق‌هایی که هم در خرید با یکدیگر رقابت می‌کنند و هم نگران قضاوت بازار نسبت به گران‌خریدن هستند. این تضاد منافع باعث شده در مجموع شاهد بهبود فرآیند کشف قیمت باشیم.

وی تصریح کرد: وقتی قیمت‌ها توسط صندوق‌های سرمایه‌گذاری و با مشارکت حدود ۵۰۰ عضو هیأت‌مدیره و مدیر صندوق کشف می‌شود، نتیجه آن قیمت‌گذاری منصفانه‌تر و قوی‌تر است و بسیاری از مشکلات و چالش‌های گذشته کاهش یافته است. تجربه روش‌های حراج و ایرادهای قیمت‌گذاری ثابت، از جمله تعیین قیمت دستوری از سوی سازمان بورس، نشان داد که روش‌های جدید کشف قیمت که در سال‌های اخیر اجرا شده، به یکی از بهترین روش‌ها تبدیل شده و چالش‌های اساسی گذشته را برطرف کرده است.

عضو هیأت‌مدیره کاوه پارس تاکید کرد: یکی از چالش‌های همیشگی ارزش‌گذاری این بود که مشخص نبود ارزش‌گذاری بر چه مفروضاتی و با چه نرخ‌هایی انجام می‌شود؛ به‌طوری‌که گاهی به سمت ارزش‌گذاری اسمی می‌رفتیم و از رشد واقعی فاصله می‌گرفتیم که نتیجه آن ارزش‌گذاری‌های بسیار پایین بود. از سوی دیگر، در مقطعی وزن کارشناس رسمی در ارزش‌گذاری‌ها بیش از حد افزایش یافت و به نوعی لنگر قیمتی ایجاد شد، در حالی که بسیاری از شرکت‌ها توان سودآوری متناظر را نداشتند.

حسینی افزود: کارشناسان رسمی نیز برخلاف متعهدان خرید در عرضه‌های اولیه، الزام چندانی برای پاسخ‌گویی و حضور مستمر نداشتند. اما اکنون مشاهده می‌کنیم که در ارزش‌گذاری‌های اخیر و فرآیند کشف قیمت، بازار دوباره به سمت ارزش‌گذاری مبتنی بر جریان‌های نقدی و خرد جمعی حرکت کرده است؛ خرد جمعی‌ای که در کل بازار سرمایه وجود دارد.

وی با اشاره به اینکه مؤسسات اعلام می‌کنند که در بازار سرمایه کشور، فرآیند کشف قیمت با مشارکت حدود ۱۰۰ تا ۱۵۰ صندوق سرمایه‌گذاری انجام می‌شود، افزود: در بسیاری از موارد، بین ارزش‌گذاری انجام‌شده و قیمت کشف‌شده در بازار حدود ۳۰ درصد اختلاف وجود دارد. گزارش ارزش‌گذاری نهاد مربوطه نیز به‌صورت پیوست توسط شرکت بورس یا فرابورس منتشر می‌شود که همین موضوع گاهی شائبه «رسمی بودن» آن ارزش را ایجاد می‌کند؛ هرچند بورس نسبت به چنین شائبه‌ای موضعی ندارد.

حسینی گفت: یکی از موضوعاتی که به آن اشاره شد، بحث کشف قیمت بود که به نظر می‌رسد با روش‌های جدید، توضیحات ارائه‌شده نشان‌دهنده بهبود قابل توجه این فرآیند در بازار سرمایه است.